شهر زیبایم
كاوشهاي فصل گذشته هيأت باستانشناسي دالانهاي دستكند زيرزميني سامن با هدف شناسايي و پاكسازي كارگاههاي يك و 2 انجام شد و امسال هيأت باستانشناسي متشكل از 14 كارشناس مرمت و حفاظت و يك انسانشناس، اين كاوشها را از 20 آبان سال جاري از سر گرفتند تا راز اين دالانهاي گسترده و اتاقهاي كوچك و بزرگ حاوي اسكلتهاي انساني، سفال و... را افشا كند.
سرپرست گروه كاوشهاي سايت زيرزميني دستكند سامن در خصوص اين كاوشها به خبرنگار ما گفت: سال گذشته عمليات پاكسازي و شناسايي شهر زيرزميني سامن انجام شد و امسال هيأت باستانشناسي در 5 كارگاه مستقر شد و در با پايان اين كاوشها فعاليت خود را در دو كارگاه شماره يك و دو متمركز كرد.
علي خاكسار ادامه داد: كارگاه شماره يك واقع در روبروي اداره مخابرات سامن است كه يكي از گستردهترين كارگاههاست و شامل 8 اتاق و 4 سالن و دالانها و راهروهاي متعدد ميباشد. خاكسار اظهار داشت: هيأت باستانشناسي شهر سامن در كارگاه شماره 5 (كه در حد فاصل كارگاه شماره يك و دو قرار دارد) به دو فضاي معماري برخورد كرد كه شامل دو اسكلت كامل انساني بود.
وي با بيان اينكه هيأت كاوشهاي سامن تاكنون در شعاع 300 متري اين شهر زيرزميني به آثار برخورده است، افزود: در 4 نقطه از كارگاهها راه پلههاي سنگي وجود دارد و اكثر اتاقهاي كشف شده نيز سكوهاي يكپارچه تراشيده از سنگ دارد.
■ شهر زيرزميني سامن صرفاً تدفيني نيست
سرپرست كاوشهاي باستانشناسي شهر سامن همچنين گفت: تاكنون اشيا، سفال، مهرههاي متعدد و چند سكه تاريخي در دالانها و اتاقهاي شهر زيرزميني سامن يافت شده است كه يك سري از سفالها قابل مقايسه با سفال دورههاي اشكاني و تاريخي هستند اما براي اظهارنظر قطعي در خصوص يافتهها و آثار كشف شده بايد منتظر نتايج آزمايشهاي كربن 14، DNA، ترمولومينسان بود.
خاكسار در خصوص كاربري اين دالانها و اتاقهاي سنگي زيرزميني گفت: به احتمال زياد اين فضاها در يك دوره به منظور زندگي و يا انجام مراسم آئيني و مذهبي ساكنين آن استفاده ميشده، سپس به منظور تدفين مورد استفاده قرار ميگرفته و در دورههاي متأخر و اسلامي به منظور پناهگاه يا استفاده در موقعيتهاي خاص مورد بهرهبرداري قرار ميگرفته است.
وي افزود: اين شهر زيرزميني فضاهاي بسيار گستردهاي دارد كه در قسمت تحتاني منازل و ساختمانهاي اداري شهر سامن ادامه يافته و به همين دليل نميتوانسته است صرفا به منظور تدفين مورد استفاده قرار بگيرد البته ما در كارگاه شماره 5 با چند نمونه تدفين مواجه شديم.
وي در پايان اظهار داشت: در حال حاضر كاوشهاي سايت زيرزميني سامن به اتمام رسيده است و فضاهاي اين كارگاهها كاملا شناسايي شده اما با توجه به گسترده بودن اين سايت زيرزميني كاوشها بايد در سالهاي آينده به منظور شناسايي ساير فضاهاي اين شهر انجام گيرد. همچنين اظهارنظر قطعي در خصوص كاربري اين فضاها منوط به پايان مطالعات و اعلام نتايج آزمايشات است.
فرزاد فروزانفر انسانشناس گروه كاوشهاي شهر زيرزميني سامن نيز در خصوص بخش انسان شناسي اين كاوشها اظهار داشت: اقدامات انسانشناسي اين كاوشها در 3 مرحله بررسي ميداني، بررسي كارگاهي و مطالعات تطبيقي و كتابخانهاي در حال انجام است كه در حال حاضر در پايان مرحله كارگاهي هستيم.
■ تاكنون 50 اسكلت انساني كشف شده است
فروزانفر با بيان اينكه در شهر زيرزميني دستكند سامن با فضاهاي متعددي روبرو هستيم، گفت: حوادث و اتفاقهاي متعددي در دالانهاي دستكند سامن اتفاق افتاده است و در اتاقها، راهروها و سالنهاي اين شهر زيرزميني تا اين مرحله حدودا با 50 اسكلت انساني در ردههاي سني مختلف از خردسال و كودك تا كهنسال در جنسيتهاي زن و مرد مواجه شدهايم.
وي ادامه داد: آنچه كه من بر اساس مطالعات انساني، طبقهبندي و تحليلها از ديد انسانشناسي در كارگاههاي سامن نتيجه گرفتهام اين است كه اين سايت زيرزميني يكي از ساختار منحصر به فرد در ايران است و در هيچ جاي ديگري چنين ساختاري با اين گستردگي مشاهده نشده است.
فروزانفر با تشريح وضعيت شهر زيرزميني سامن گفت: دالانهاي متعددي با راهروها و اتاقها در يك صخره عظيم گرانيتي پنبهاي (متخلخل) در دورههاي مختلف به وسيله پتكها، قلمهاي سنگي و ... حفر شده است و بقاياي زيادي از حضور انسانها در اين ساختار مشاهده ميشود.
اين انسانشناس در خصوص تجمع بقاياي انساني در گوشههاي اتاقها و سالنها گفت: هر فضا از شهر زيرزميني سامن به صورت جداگانه بررسي ميشود و آنچه كه ميماند نحوه تجمع بقاياي اسكلتهاي انساني در گوشههاي اتاق است و ما حرفهاي زيادي در خصوص دليل تجمع اين استخوانها در گوشهها و زواياي اتاقها براي گفتن داريم.
وي ادامه داد: تمام بقايا و فضاهاي دستكند سامن در محاصره رسوب قرار گرفته بود كه با خاكبرداريهاي انجام شده از زير خاك و رسوب بيرون آمد و لايهها از نظر زماني و نوع تفكيك شده است. ضمن اينكه استخوانها به همان شيوه قرارگيري اوليه، بازسازي و نگهداري شدهاند و سعي كردهايم تمام يافتهها را به طور مستند و واقعي در محل قرارگيري آنها حفظ كنيم.
وي در خصوص استخوان هاي حيواني يافت شده در دالانهاي زيرزميني سامن اظهار داشت: بقاياي حيواني در انواع و اقسام مختلف و مربوط به دورههاي زماني متفاوت به طور پراكنده در اين ساختار مشاهده ميشود كه شامل بقاياي اسكلت طيور، حيوانات علفخوار اهلي كوچك و بزرگ و حتي آثار حيواني گوشتخوار از خانواده سگسانان ميشود و قسمت اعظم آنها مورد استفاده غذايي انسانها قرار گرفته است.
وي در ادامه در مورد نتايج قطعي كاربري و علت حضور انسانها در دالانهاي سامن خاطرنشان ساخت: ما در اين برهه، در خصوص نتايج نهايي حرفي نميزنيم. تا اينجا بر اساس مستندات و بررسيها حدود 50 مورد بقاياي انساني از نوزاد تا فرد 80 ساله شناسايي شده است و در يكي از اتاقها 11 اسكلت انساني در گوشه اتاق انباشته شده كه ما اينها را نگهداري و بازسازي ميكنيم.
وي افزود: الان هيچ احتمالي نميدهيم و تنها بر اساس شواهد صحبت ميكنيم. در حال حاضر ميتوان گفت در مراحل نهايي كاوش هستيم و به جمعبنديها نزديك ميشويم. به زودي نتايج كاوشها توسط سرپرست هيأت كاوشهاي سامن منتشر ميشود.
فرزاد فروزانفر اضافه كرد: شهر زيرزميني سامن به دليل ساختار سنگي و بقاياي انساني كشف شده در آن اهميت فوقالعادهاي دارد. بايد دورههاي مختلف زندگي انسان را در اينجا ثبت و ضبط كنيم و هويت اقوام و طوايفي كه در اينجا زندگي كردهاند را شناسايي كنيم. فقط ساختار معماري دالانهاي دستكند سامن مهم نيست، اينجا همه چيز مهم است. حتي سفالهاي كشف شده مسائل ظريف زيستي را مطرح ميكنند و بايد مطالعات روي آنها به اتمام برسد.
■ شهر زيرزميني سامن يك سايت موزه موفق ميشود
وي در خصوص استفاده از شهر زيرزميني سامن به عنوان سايت موزه خاطرنشان كرد: اين پيشنهاد را بنده در سال 84 مطرح كردم و گفتم به دليل بي نظير بودن، اين ساختار بايد با وجود تمام مسائل زيستي حفظ و نگهداري شود. اينجا ضوابط ورود و خروج تماما در اختيار سازمان ميراث فرهنگي است و مانند سايت روباز سيلك نيست كه نتوان ويترينها را درست نگهداري كرد و كنترلي براي ورود و خروج افراد وجود نداشته باشد.
شهر زيرزميني سامن 4 ورودي دارد كه در انحصار مسؤولان است و اگر ضوابطي براي بازديد وجود داشته باشد هيچ تخريبي متوجه آثار موجود نميشود.
وي توضيح داد: يك بازديدكننده معمولي ميتواند از مسيرهاي تعريف شده و از پشت ويترينها با نورپردازيهايي كه انجام خواهد شد از سايت بازديد كند و اهل فن نيز ميتوانند اجازه بازديد تخصصي بگيرند. ضمن اينكه به دليل محدود بودن فضا در هر بار تعداد كمي (حداكثر 10 نفر) ميتوانند زير نظر مسؤول سايت موزه، وارد آن شوند.
فروزانفر در خصوص ويژگيهايي كه اين سايت موزه بايد در آينده داشته باشد، افزود: فضاي سايت موزه بايد تثبيت شده باشد و ضوابط خاصي براي آن لحاظ شود. تاكنون چندين سايت موزه ناموفق در كشور وجود داشته است اما اينجا ميتواند يك سايت موزه موفق باشد و فضا طوري طراحي شود كه بازديدكنندگان هنگام عبور از يك راه پله شيك به محض ورود به اين تونلها دقيقا احساس كنند كه وارد دوره تاريخي ديگري شدهاند.
وي در خصوص زمان استفاده از شهر زيرزميني سامن به عنوان سايت موزه تصريح كرد: كافي است مسؤولان تصميم بگيرند آن هنگام هيأت باستانشناسي در اسرع وقت سايت را آماده ميكند و كارها سريعتر پيش ميرود اما الان نبايد عجله كرد بايد هوا، نور و دماي داخل سايت تثبيت شود. استانداردها براي بازديد عموم بدون آسيب به آثار رعايت و هوازدگي ديوارهها برطرف شود.
وي در ادامه گفت: كارهاي زيادي بايد انجام شود تا سالنها، اتاقها و دالانهاي زيرزميني دستكند سامن براي بازديد آماده شوند. خاكبرداري و شناسايي دالانها بايد ادامه پيدا كند و راههاي ارتباطي جديد شهر زيرزميني كشف شود. فكر ميكنم در جمعبندي حدود يك كيلومتر دالان كشف شود كه الان تا شعاع 300 متر آن شناسايي شده است.
وي در پايان تأكيد كرد: اين كار بزرگ با بودجهاي ضعيف امكانپذير نيست. در اين موارد بايد قوي عمل شود تا جنبههاي جذب توريست و گردشگر حساب شده و با همان ضوابط سايت موزه رعايت گردد. ما با يك مسأله پراهميت روبرو هستيم و بايد هزينه كنيم؛ چرا كه نگاه حقيرانه و فقيرانه فايدهاي نخواهد داشت.
■ امكان بازديد گردشگران سال آينده فراهم ميشود
رئيس سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان نيز در خصوص برنامه اين سازمان براي ايجاد سايت موزه شهر زيرزميني سامن گفت: در حال حاضر قصد داريم امكان بازديد را در يكي از فضاها (كارگاه شماره يك) كه بزرگتر از بقيه است فراهم كنيم و براي اين كار در مجراي ورودي اتاقها، در شيشهاي تعبيه ميشود و امكان عبور و مرور در داخل اتاقهاي سايت زيرزميني تنها براي كارشناسان فراهم خواهد بود.
اسدا... بيات ادامه داد: طرح ساماندهي اين سايت زيرزميني شامل برطرف كردن هوازدگي ديوارهها و تثبيت آنها به منظور جلوگيري از ريزش آنهاست؛امكان ورود به سايت زيرزميني نيز براي افزايش امنيت از طريق آسانسور صورت خواهد گرفت.
وي در پايان خاطرنشان كرد: پس از اعلام گزارش نهايي كاوشها و اتمام بررسيهاي مطالعاتي، ساماندهي اشيا و بازگرداندن آنها به محل يافت شده و ايجاد شرايط مناسب امكان بازديد را براي گردشگران فراهم خواهيم كرد و بررسيها به منظور كشف ساير فضاها و دالانها در فصل آينده كاوشهاي سايت زيرزميني سامن ادامه خواهد يافت
سلام , این وبلاگ رو در اصل به منظور موضوعات مالی و فاینانس ایجاد کردم ولی گاهی اوقات از مطالب و تصاویری که شخصاَ بهشون علاقمند هستم استفاده می کنم.مرسی از بازدیدتون.